Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) ekonomistleri tarafından hazırlanan “Ramazan ve Gıda Fiyatları: Mikro Verilerden Yeni Kanıtlar” başlıklı çalışma, Ramazan ayının gıda enflasyonu üzerinde öncü, eş anlı ve gecikmeli bir yukarı yönlü baskı oluşturduğunu saptadı.
Rapora göre, bu dönemde yaşanan fiyat artışları sadece geçici bir mevsimsel dalgalanma değil, gıda fiyatları için öngörülebilir bir “dönemsel risk unsuru” olarak öne çıkıyor.
Araştırmanın en çarpıcı bulgularından biri, fiyat artışlarının işlenmemiş gıda (et, sebze, meyve vb.) grubunda yoğunlaşması. Bunun temel nedeni ise taze ürünlerin kısa raf ömrü, arz esnekliğinin düşük olması ve talep artışlarının fiyatlara daha hızlı yansıması olarak gösteriliyor. Mikro düzeydeki verilere göre, işlenmemiş gıda fiyatları Ramazan öncesi hazırlık döneminde ortalama yüzde 2,5 artış gösterirken, Ramazan ayı boyunca hızlanarak ortalama yüzde 5,9 artış gösteriyor.
İşlenmiş gıdalarda (peynir, şekerli ürünler vb.) ise perakendecilerin yoğun promosyon faaliyetleri ve rekabet nedeniyle fiyat artışlarının daha sınırlı, hatta bazen hafif negatif olduğu gözlemleniyor.
Ürün bazlı bakıldığında, Ramazan ayının etkisini en çok hissettirdiği kalemler arasında dana eti de var. Ramazan öncesi, sırası ve sonrasında istatistiksel olarak dana eti fiyatları anlamlı ve güçlü bir artış sergiliyor. Bir başka artış ise tavuk etinde görülüyor. Ramazan boyunca tavuk etinde de keskin bir fiyat sıçraması yaşanıyor. Taze sebzeler ise özellikle Ramazan sonrasında ivme kazanarak en yüksek fiyat artış oranlarına ulaşıyor.
Rapor, tüketicilerin alışveriş yaptığı market türüne göre de fiyat değişimlerinin farklılaştığını ortaya koyuyor. İndirim marketleri (discount) ve zincir marketler, Ramazan etkisini fiyatlara yerel marketlere göre daha hızlı ve kalıcı şekilde yansıtıyor.
Ramazan öncesinden Ramazan’ın ilk 15 gününe kadar olan süreçte işlenmemiş gıda fiyatları indirim marketlerinde yüzde 12,8 artarken, yerel marketlerdeki artış yüzde 10,5 ile daha sınırlı kalıyor. Yerel marketlerde ise yüzde artış yüzde 22,2 olarak gözleniyor.
Ancak Ramazan sonrası dönemde fiyat artışları indirim marketlerinde yüzde 23,3’e, zincir marketlerde ise yüzde 24,6’ya kadar ulaşıyor. Yerel marketlerde ise yüzde 13,5 seviyesinde gerçekleşiyor.
TCMB’ye göre bunun arkasında merkezi satın alma sistemleri, eş zamanlı fiyatlama davranışı ve organize perakende yapısının etkisi bulunuyor. Yerel marketlerde ise daha esnek tedarik yapısı nedeniyle fiyat geçişleri daha sınırlı kalıyor.
Raporda dikkat çeken bir başka vurgu ise Türkiye’de organize perakendenin ulaştığı büyüklük oldu. Rekabet Kurumu verilerine atıf yapılan çalışmada zincir ve indirim marketlerinin hızlı tüketim ürünleri pazarındaki payının yaklaşık yüzde 77’ye ulaştığı belirtiliyor.
Artan fiyatlar neden düşmüyor?
Analizin en kritik sonuçlarından biri, Ramazan sonrası fiyatların eski seviyelerine dönmemesi. Raporda bu durum “aşağı yönlü nominal fiyat katılığı” olarak tanımlanıyor. Yani Ramazan kaynaklı talep şokuyla yükselen fiyatlar, bayram sonrasında kalıcı hale gelme eğilimi gösteriyor.
Araştırmada 2003-2025 dönemine ait TÜİK verileri ile Tarım ve Orman Bakanlığı’nın günlük fiyat verileri birlikte analiz edilirken, çalışmanın bulguları, Ramazan öncesinde başlayan fiyat artışlarının Ramazan boyunca hızlandığını ve sonrasında da tamamen geri çekilmediğini ortaya koyuyor.
Gelir düzeyine göre yapılan analizde, 81 ilin tamamında Ramazan etkisi hissedilse de yüksek gelirli illerde fiyatların Ramazan sonrası daha yüksek ve kalıcı kaldığı görülüyor. Bu durum, bu bölgelerdeki organize perakende yapısının güçlü olmasına ve talebin esnek olmamasına bağlanıyor.
TCMB’ye göre Türkiye açısından gıda fiyatları ayrıca kritik öneme sahip çünkü gıda ve alkolsüz içecekler grubu, TÜFE sepetinin yaklaşık yüzde 25’ini oluşturuyor. Üstelik restoran ve yemek hizmetleri gibi “ev dışı tüketim” kalemleri de hesaba katıldığında Ramazan’ın enflasyon üzerindeki dolaylı etkisi daha da büyüyor.
TCMB araştırması, Ramazan ayının enflasyon tahminlerinde basit bir takvim etkisinden ziyade, gıda fiyatlarında kalıcı tortu bırakan yapısal bir şok olarak ele alınması gerektiğini vurguluyor. Araştırmaya göre, özellikle işlenmemiş gıda grubunda oluşan fiyat baskıları, kısa vadeli enflasyon görünümü açısından dikkatle izlenmesi gereken yapısal bir unsur haline geliyor.
TCMB anketinde piyasanın enflasyon beklentisi 28.94’e yükseldi
Mahfi Eğilmez’den enflasyon analizi: Neden kalıcı olarak düşürülemiyor?
Kaynak = https://www.finansingundemi.com/haber/tcmbden-ramazan-ayi-raporu-gida-fiyatlari-nasil-etkilendi/1895372
