Google’ın yapay zeka hamlesi tartışmalara yol açtı! ‘Doğru bilgiye ulaşmaya engel’ İşte o özelliği kapatmanın yolları

GOOGLE’IN DA ARAMA TRAFİĞİ DÜŞTÜ

Google’ın arama motoru hakimiyeti de son dönemde tartışma konusu. ABD’de devam eden bir tekel davasında ifade veren Eddy Cue, yapay zeka kullanımının artması nedeniyle Google arama trafiğinin 22 yıl sonra ilk kez düşüş göstermiş olabileceğini söyledi. Cue, Apple’da üst düzey bir yönetici olarak görev yapıyor. Google ise bu iddiaya karşılık yaptığı açıklamada, genel arama sorgularının artmaya devam ettiğini savundu.

Yapay zeka destekli arama sistemleri, internet yayıncıları açısından da yeni bir tartışma başlatmış durumda. Sohbet robotları genellikle web sitelerindeki içerikleri özetleyerek kullanıcıya doğrudan yanıt veriyor.

Bu durum, kullanıcıların haber sitelerine veya bloglara tıklama oranını düşürebileceği endişesine yol açıyor ki bu endişelerin artık somutlaştığı üzerinde de duruluyor. Google ise ‘AI Overviews’ adlı önceki özelliğinin kullanıcıların arama sayısını artırdığını ve bazı durumlarda web sitelerinde geçirilen süreyi uzattığını belirtiyor.

‘BU ÖZELLİK YAYINCILAR İÇİN TRAFİK KATİLİ’

Yine geçen yıl İtalya’daki gazete yayıncıları, Google’ın arama sonuçlarında sunduğu yapay zeka özetlerinin haber sitelerine gelen trafiği ciddi şekilde azalttığını savunarak soruşturma talep etmişti.

The Guardian’da yer alan habere göre İtalya’daki gazete yayıncılarını temsil eden FIEG, teknoloji şirketi Google hakkında ülkenin iletişim düzenleyici kurumu AGCOM’a resmî şikâyette bulundu. Federasyon, Google’ın arama motorunda sunduğu yapay zeka destekli özetlerin kullanıcıları haber sitelerine yönlendirmek yerine doğrudan arama sayfasında bilgi sunduğunu belirterek bunun medya kuruluşlarının internet trafiğini önemli ölçüde azalttığını savunuyor. FIEG, bu özelliğin yayıncılar açısından “trafik katili” haline geldiğini ifade etti.

FIEG tarafından yapılan açıklamada şu değerlendirmeye yer verildi:

“Google’ın sunduğu bu hizmetler, yayıncıların ürettiği içeriklerle doğrudan rekabet ediyor ve aynı zamanda onların görünürlüğünü azaltarak reklam gelirlerini düşürüyor.”

HABER SİTELERİ İÇİN TEHLİKE…

Hürriyet’ten İsmail Sarı’nın haberine göre; İtalyan yayıncıların şikâyeti yalnızca ulusal düzeyde de kalmadı. Benzer başvuruların Avrupa Birliği’nin farklı ülkelerinde de yapıldığı biliniyor. Çünkü haber siteleri ciddi trafik kayıpları yaşıyor.

Örneğin İngiltere merkezli analiz şirketi Authoritas tarafından temmuz ayında yayımlanan bir araştırma, Google’ın sunduğu bu özelliğin, arama sonuçlarındaki bağlantıların tıklanma oranlarında yüzde 80’e varan düşüşe yol açtığını öne sürdü. Bu çalışma, Birleşik Krallık’taki rekabet otoritelerine yapılan yasal bir şikâyetin parçası olarak da sunuldu.

Araştırma ayrıca, Google’ın ana şirketi Alphabet Inc. bünyesindeki YouTube bağlantılarının, klasik arama sonuçlarına kıyasla daha görünür biçimde öne çıkarıldığını da ortaya koydu.

ABD merkezli düşünce kuruluşu Pew Research Center tarafından gerçekleştirilen ikinci bir çalışma da benzer bulgulara işaret etti. Veriler, kullanıcıların bir yapay zekâ özetinin altında yer alan bağlantılara her 100 görüntülemede yalnızca yaklaşık bir kez tıkladığını gösteriyor. Google ise söz konusu çalışmaların sonuçlarına itiraz ederek araştırmaların metodolojik açıdan hatalı ve eksik varsayımlara dayandığını savunuyor.

AVRUPA BİRLİĞİ SORUŞTURMA BAŞLATTI

Tüm bu yaşananlardan sonra Avrupa Birliği, Google’ın arama sonuçlarının üstünde sunulan yapay zeka özetleri nedeniyle teknoloji devi hakkında kapsamlı bir soruşturma başlattı. Soruşturma, özellikle haber siteleri ve içerik üreticilerinin Google’ın AI Modu üzerinden yönlendirme kaybına uğrayıp uğramadığını, içeriklerinin uygun tazminat almadan kullanılmasını önlemeyi amaçlıyor.

TÜRKİYE’DE KULLANIMA AÇILDI!

Google, 18 Şubat’ta yaptığı açıklamada, AI Modu’nun Türkiye’de de kullanıma açılacağını duyurmuştu ve kullanıma girdi. Çoğu uzman ülkemizdeki haber sitelerinin SEO stratejilerini yeniden gözden geçirmeleri ve sosyal medya platformlarını daha etkin kullanmaları gerektiğini belirtiyor.

Öte yandan Google, yeni deneyimin hem kullanıcıların daha fazla soru sormasını sağlayacağını hem de işletmeler için yeni keşif fırsatları yaratacağını savunuyor. Ancak AB’nin soruşturması, dünyanın dört bir yanındaki içerik üreticilerinin geleceğini yakından ilgilendiriyor.

Komisyon yetkilileri, “Google’ın haberleri çalmasını engellemek için yayıncılara acilen vazgeçme seçeneği sunulmalı; soruşturma tamamlandığında değil, bugün” uyarısında bulunuyor.

‘GAZETECİLİĞİN DİJİTAL GELİR MODELİNİ SARSIYOR’

Konuyu Bilişim Teknolojileri Uzmanı Prof. Dr. Ali Murat Kırık’a danıştığımda, “Bu gelişme yalnızca teknolojik bir yenilik olarak değerlendirilemez; doğrudan dijital gazeteciliğin ekonomik ve yapısal temelini etkileyen bir dönüşüm anlamına geliyor” dedi ve ekledi:

“Arama motorlarının çalışma mantığı yıllardır SEO üzerine kuruluydu. Haber siteleri içeriklerini üretirken başlık yapısından anahtar kelimelere, sayfa mimarisinden haber akışına kadar pek çok unsuru bu sisteme göre düzenliyordu. Ancak artık Google arama sayfasında yanıtı doğrudan kendisi üretmeye başladığında kullanıcıların haber sitelerine tıklama ihtiyacı ciddi biçimde azalıyor. Bu da gazeteciliğin dijital gelir modelini temelden sarsan bir durum ortaya çıkarıyor.”

“SAHADAN VERİ, DOĞRULAMA SÜREÇLERİ VE…”

Gazetecilik açısından bakıldığında burada ciddi bir çelişki olduğunu söyleyen Prof. Dr. Ali Murat Kırık, “Çünkü haber siteleri içerik üretmek için muhabir, editör, fotoğrafçı ve teknik ekip çalıştırıyor; sahadan veri topluyor ve doğrulama süreçlerinden geçiriyor. Buna karşılık arama motorunun yapay zekâ sistemi bu içeriklerden elde edilen bilgileri özetleyip kullanıcıya sunabiliyor. Böyle bir durumda içerik üretiminin maliyetini medya kuruluşları üstlenirken, kullanıcı trafiğinin önemli kısmı arama motoru sayfasında kalıyor. Bu model uzun vadede haber üretiminin ekonomik sürdürülebilirliğini zayıflatabilir. Medya şirketlerini iflasa sürükleyebilir” ifadelerini kullandı.

Bir diğer önemli sorunun ise yapay zekânın hangi içerikleri seçerek özet oluşturduğunun da büyük bir problem olduğunun altını çizen Prof. Dr. Ali Murat Kırık, “Kullanıcıya sunulan yapay zekâ özetlerinin hangi haber kaynaklarına dayanarak üretildiği, bu kaynakların neye göre seçildiği ve içeriklerin doğruluk açısından nasıl kontrol edildiği çoğu zaman açık değil” ifadelerini kullandı. Uzman isim şöyle devam etti:

— Google arama sonuçlarında yer alan yapay zekâ özetleri bazen farklı kaynaklardan alınan bilgileri bir araya getirerek hızlı bir yanıt üretir; ancak bu süreçte editoryal bir doğrulama mekanizmasının bulunmaması hatalı veya eksik bilgilerin de özet içinde yer almasına yol açabilir.

— Ayrıca sistemin hangi kaynakları görünür kılıp hangilerini geri planda bıraktığı net olmadığı için, farklı görüşlerin ve eleştirel bakış açılarının arama sonuçlarında yeterince temsil edilmemesi riski ortaya çıkar. Bu da uzun vadede kullanıcıların tek bir özet üzerinden bilgi edinmesine yol açarak medya çoğulculuğunu ve eleştirel değerlendirme imkânını zayıflatabilecek bir ortam oluşturabilir.

YAPAY ZEKA ÖZELLİĞİ NASIL KAPATILIYOR?

“İşin kötüsü Google, klasik arama motoru mantığını terk edip bir cevap makinesine dönüştüğü için size bilgi kaynaklarını sunmak yerine kendi sentezlediği tek bir doğruyu dikte ediyor” diyen Prof. Dr. Ali Murat Kırık, “Bu durum, sizin farklı web sitelerini gezerek kendi fikrinizi oluşturmanızı engelleyip sizi algoritmanın sunduğu hazır özete mahkum ederek hem vakit kazandırmayı amaçlıyor hem de bilgi üzerindeki kontrolünüzü zayıflatıyor. Bu ciddi bir baskı ve dayatmadır” ifadelerini kullandı.

Pek çok kullanıcı bu özelliği kapatmak için internette arama yapıyor…

İnternette şu bilgiler yer alıyor:

İlk olarak Google ana sayfasına gidin ve sağ üst köşede profil sekmesine dokunun ve Ayarlar menüsüne gidin.

Ayarlar’dan Search Settings bölümüne girin. AI özellikleri veya AI Overviews varsa kapalı (off) konumuna getirin.

Ardından Kaydet’e tıklayıp işlemi tamamlayın.

Ancak şunu belirtmekte fayda var; Google AI modu bazı hesaplarda otomatik olarak açılabiliyor. Bununla birlikte AI modunu devre dışı bırakma özelliği bölgesel olarak farklılık gösterebiliyor. Tamamen kapatma özelliği her bölgede bulunmamaktadır.

ANDROID VE İOS’TA GOOGLE AI MODU KAPATMA

Mobilde bu özelliği kapatmak için ise şu bilgiler paylaşılıyor:

İOS ve Android cihazlarda kapatmak için Google uygulamasına giderek sağ üstteki profil resmine tıklayın. Açılan pencereden Ayarlar menüsüne gidin ve Genel seçeneğine tıklayın. Açılan ekrandan AI Features veya Generative AI sekmesini bulup ayarı kapatın.

Burada cihazlarda uygulama sürümlerinde farklılıklar olabilir. Bu nedenle uygulamanın güncel sürüm olup olmadığına dikkat etmekte fayda var.

Prof. Dr. Ali Murat Kırık, SEO’nun geleceği açısından da büyük sorunların oluştuğunun altını çizerek, “Yıllardır dijital yayıncılığın temel stratejisi olan arama motoru optimizasyonu, yapay zeka özetlerinin yaygınlaşmasıyla işlevini büyük ölçüde kaybedebilir. Eğer kullanıcı aradığı bilginin tamamını arama sayfasında görmeye başlarsa, klasik tıklama ekonomisine dayanan internet medyası modeli ciddi biçimde daralacaktır. Bu da haber sitelerinin içerik üretim kapasitesini düşürerek uzun vadede dijital gazeteciliğin zayıflamasına yol açabilir” şeklinde konuştu.

İNTERNET MEDYASININ REKLAM GELİRLERİ DÜŞECEK!

Bu durumun bir diğer önemli sonucunun ise internet medyasının reklam gelirlerinde yaşanabilecek düşüş olduğunu söyleyen Prof. Dr. Ali Murat Kırık, “Haber sitelerinin ekonomik modeli büyük ölçüde siteye gelen ziyaretçi trafiğine ve bu trafik üzerinden elde edilen dijital reklam gelirlerine dayanır” dedi ve şöyle devam etti:

— Eğer kullanıcılar arama sonuçlarında gördükleri yapay zekâ özetleri nedeniyle haber sitelerine tıklama ihtiyacı duymazsa, sitelerin ziyaretçi sayıları doğal olarak azalacaktır. Bu da doğrudan reklam gösterimlerinin ve dolayısıyla gelirlerin düşmesi anlamına gelir.

— Böyle bir tablo, zaten kırılgan bir ekonomik yapı üzerinde faaliyet gösteren dijital gazetecilik için ciddi bir risk oluşturur. Bu nedenle birçok uzmana göre mesele yalnızca teknolojik bir yenilik değil, aynı zamanda medya ekosisteminin sürdürülebilirliğiyle ilgili küresel bir tartışmadır ve dünyada bu modele karşı dengeleyici düzenlemeler geliştirilmesi gerektiği yönündeki çağrılar giderek artmaktadır.

TÜRKİYE’NİN KAYBI TAM 158 MİLYAR LİRA

Yabancı merkezli dijital medya platformları, günümüzde yalnızca iletişim ve paylaşım alanları olmanın ötesine geçerek ülkelerin iç güvenliği, toplumsal düzeni ve siyasi süreçleri üzerinde etkili olan yapılar haline gelmeye başladı. Türkiye’de ve dünyada hızla artan dijital bağımlılık, bu platformların ekonomik ve stratejik gücünü her geçen gün daha da artırıyor.

Milyarlarca kullanıcının kişisel verisini elinde bulunduran küresel teknoloji şirketleri, bu verileri işleyerek başta reklam sektörü olmak üzere farklı alanlarda ticari ve politik amaçlarla kullanıyor.

Konu hakkında görüş veren pek çok uzmana göre bu platformalar, Türkiye’ye yatırım yapmıyor, istihdam sağlamıyor ancak ülkeden elde ettikleri yüksek gelirleri yurt dışına aktarıyor. Örneğin 2024 yılı verilerine göre X, Meta, Google ve TikTok gibi yabancı platformlara Türkiye’den reklam yoluyla yaklaşık 158 milyar lira aktarıldığı belirtiliyor. Bu tablo, yerli ve ulusal medyanın gelir kaybına uğramasına neden olurken, söz konusu platformların ülke güvenliği açısından da ciddi riskler barındırdığına dikkat çekiliyor.

Bu önemli kayıpla ilgili İstanbul Ticaret Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Berk Çaycı, “Ekonomik sonuçlar açısından değerlendirdiğimizde, bu kadar önemli bir rakamda döviz çıkışı olması Türkiye açısından ciddi bir kaynak kaybı olarak karşımıza çıkıyor. ” dedi ve şöyle devam etti:

— Bir diğer yandan, bu kadar büyük bir rakamın yurt dışına gitmesi yerli girişimlerin zayıflamasına ve yatırım almasının önünde engel teşkil ediyor. Bahse konu şirketlerin ülkemizde herhangi bir yatırım yapmadan, ülke ekonomisine ve gelişimine katkı sağlayacak yatırımları başlatmadan bu büyük meblağları bu topraklardan, bu topraklardaki insanlar üzerinden kazanması yalnızca ekonomik bir sorun değil; aynı zamanda kültürel egemenlik, içerik bağımsızlığı ve ulusal değerlerin korunması açısından da kritik bir mesele.

— Ülkemizde reklam gelirlerinin büyük kısmının dijitale kayması, geleneksel medya gelirlerinin önemli ölçüde azalması gibi bir sorunu beraberinde getiriyor. Bu durum yalnızca ekonomik bir sorun teşkil etmemekte; istihdam açısından ve içerik kalitesinde düşüşe de yol açmakta. Bu sorunla baş etme noktasında, Avustralya ve Kanada gibi ülkelerde olduğu üzere vergi düzenlemeleri ya da birtakım anlaşmaların gerçekleştirilmesi fayda sağlayabilir. Medya yatırımlarının Türkiye ekonomisine katkısı, sektöre destek ve teşvik sağlanması hâlinde yüksek bir büyüme potansiyeline sahip. Ancak sürdürülebilir bir büyüme için ekosistem bütünlüğünü gözeten, uzun vadeli ve öngörülebilir politikaların hayata geçirilmesi gerekiyor.